ΔΑΣΟΠΟΝΟΣ
ΤΡΙΜΗΝΙΑΙΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ
ΕΚΦΡΑΣΤΙΚΟ ΟΡΓΑΝΟ ΤΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΔΑΣΟΠΟΝΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΟΥ ΔΑΣΙΚΟΥ ΚΟΛΛΕΓΙΟΥ ΚΥΠΡΟΥ, ΜΕΛΟΥΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΙΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΔΑΣΟΠΟΝΩΝ
ΤΕΥΧΟΣ 3 ΑΠΡΙΛΙΟΣ - ΜΑΪΟΣ 2000
Καταστροφές που προκαλούν οι ανθρώπινες δραστηριότητες στα μανιτάρια του τόπου μαςΘωμάς Κυριάκου, Δασοπόνος
Μετά τις πρώτες βροχές και αφού εμφανιστούν στους κάμπους και στα δάση μας τα διάφορα είδη μανιταριών, ο κόσμος, πραγματικά εξορμά στην κυπριακή ύπαιθρο, με στόχο τη συλλογή όσο το δυνατόν περισσοτέρων, τόσο για άμεση κατανάλωση, όσο και για διατήρηση τους με διάφορους τρόπους για μελλοντική χρήση. Είναι όμως αυτός ορθός τρόπος αντιμετώπισης και διαχείρισης του σπουδαίου αυτού πλούτου της πατρίδας μας, που με τόσο μεγάλη απλοχεριά μας προσφέρει η φύση της; Είναι πραγματικά η κυπριακή φύση ικανή να αντεπεξέλθει μέσα από τον συνεχή πόλεμο που υφίσταται από τις ανθρώπινες δραστηριότητες και να συνεχίσει να προσφέρει άγρια μανιτάρια διατηρώντας τη σχέση αειφόρας παραγωγής και συλλογής, που υπήρχε μέχρι πριν από μερικά χρόνια;Η εκτεταμένη συλλογή, ο ζήλος με τον οποίο συλλέγονται τα μανιτάρια, η χρήση εργαλείων που βοηθούν στον ευκολότερο εντοπισμό τους, καθώς και πολλές άλλες δραστηριότητες του ανθρώπου, οδηγούν σε εμφανή προβλήματα. Σε συντομία μερικοί από τους λόγους που πιθανό να προκαλούν υποβάθμιση του μυκητολογικού πλούτου της χώρας μας είναι:
Α. Λόγω του τρόπου με τον οποίο διεξάγεται η συλλογή.
1.Μετατόπιση της δασικής φυλλάδας και του χούμου με εργαλεία (κτενιές). Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα:
- Κομμάτιασμα του μυκηλίου των μανιταριών που είναι αναπτυγμένο μέσα και έκθεση του στον αέρα, με αποτέλεσμα την νέκρωση του. Συνέπεια του πιο πάνω, είναι η επιβράδυνση της διαδικασίας της αποσύνθεσης της οργανικής ύλης μέσα στα δάση.
- Έκθεση στον αέρα και στέγνωμα του χούμου και του επιφανειακού εδάφους μέσα στο οποίο υπάρχουν αναπτυγμένα τα ριζικά τριχίδια των διαφόρων φυτών του δάσους, τα οποία υποφέρουν και διατρέχουν τον κίνδυνο να νεκρωθούν κατά τη διάρκεία των καλοκαιρινών μηνών.
- .Νέκρωση ή αδυναμία των ριζιδίων οδηγεί στην υποβάθμιση της συμβίωσης μεταξύ των φυτών και μυκήτων (mycorrhizae) με αποτέλεσμα τα φυτά να υποφέρουν (ή ακόμα και να μην αντέξουν τις ακραίες καλοκαιρινές συνθήκες της Κύπρου) αφού δεν θα έχουν την τόσο πολύτιμη υποστήριξη των μυκορρίζων.
- Με την αναμόχλευση της φυλλάδας, εκριζώνονται πολλές φορές και νεαρά φυτάρια των δασικών ειδών, με αποτέλεσμα την παρεμπόδιση της φυσικής αναγέννησης των δασών μας.
2. Καταστροφή των ειδών των μανιταριών που είναι άγνωστα στο ευρύ κοινό με ποδοπάτημα και διάφορους άλλους τρόπους με αποτέλεσμα την σταδιακή και συνεχιζόμενη υποβάθμιση της μυκοχλωρίδας μας.3. Η υπερσυλλογή την οποία υφίστανται μόνο μερικά είδη μανιταριών είτε για οικιακή κατανάλωση είτε για εμπορία τους, μπορεί να προκαλέσει πρόβλημα στην αναγεννητική τους ικανότητα. Ενδεικτικά αναφέρονται τα μανιτάρια:
- Lactarius deliciosus, ( κοκκινομανίταρο)
- Russula delica, ( ασπρομανίταρο)
- Tricholoma caligatum, (ήμερο ή μαραθεύτικο)
- Pleurotus eryngii var. ferulae.(μανιτάρι αναθρήκας ή της βανούκας)
- Agaricus campestris (πουρούι)
Από τα πιο πάνω είδη τα τρία πρώτα είναι μυκορριζικά και τα συναντούμε κυρίως στα δάση, έτσι η μείωση του πληθυσμού τους έχει τα αποτελέσματα που αναφέρονται πιο πάνω.
Lactarius deliciosus (κοκκινομανίταρο). Φωτ. Γ. Xατζηκυριάκου
Β. Λόγω της αλόγιστης χρήσης των διαφόρων χημικών παρασκευασμάτων που προκαλούν μόλυνση του περιβάλλοντος. Αυτά είναι τα λιπάσματα, τα φυτοφάρμακα, οι ορμόνες και πολλά άλλα παρασκευάσματα, με τα
οποία η σύγχρονη γεωργία προσπαθεί να πολλαπλασιάσει την παραγωγή και την ποιότητα των προϊόντων.Γ. Λόγω της μόλυνσης της ατμόσφαιρας.
Στην Κύπρο ο παράγοντας αυτός δεν είναι ακόμη πολύ καταστροφικός αλλά στο μέλλον μπορεί να γίνει.Δ. Λόγω της εξάλειψης των βιοτόπων διαφόρων μανιταριών.
Πολλά είδη μανιταριών συναντούνται μόνο σε συγκεκριμένο βιότοπο, καταστροφή του οποίου οδηγεί στην εξάλειψη τους. Το παράδειγμα του Battarea stevenii, το οποίο είναι ένα ωραίο μανιτάρι που απαντάται στην περιοχή της Μεσαορίας, είναι χαρακτηριστικό. Με την οικοπεδοποίηση και τα αναπτυξιακά έργα, καταστρέφονται συστηματικά οι ελαιώνες που είναι και ο κατ΄ εξοχή βιότοπος του, με αποτέλεσμα την συνεχιζόμενη συρρίκνωση του πληθυσμού του.Αυτή τη στιγμή, δεν είμαστε σε θέση να γνωρίζουμε με σιγουριά, αν οι πληθυσμοί των άγριων μανιταριών του τόπου μας έχουν πραγματικά υποστεί μεγάλες και ανεπανόρθωτες ζημιές από την υπερσυλλογή ή άλλη ανθρώπινη δραστηριότητα. Αν όμως κάνουμε την σύγκριση με άλλους οργανισμούς (φυτικούς και ζωικούς) για τους οποίος έχουμε στοιχεία και δούμε τι γίνεται σε άλλες χώρες του εξωτερικού, τότε σίγουρα θα κατανοήσουμε τη σημασία της ορθής προσέγγισης από πλευράς συλλογής όσο και από πλευράς ευρύτερης προστασίας του συνόλου των μανιταριών και των άλλων οργανισμών του τόπου μας.
Bιβλιογραφία:
- Kελτεμλίδης Δ.Θ., 1990. Tα μανιτάρια του βουνού και του κάμπου. Eκδόσεις Ψυχάλου.
Διαμαντής Σ.M., 1992. Tα μανιτάρια της Eλλάδος. Eκδόσεις «IΩN».
